العلامة المجلسي (مترجم :كمره اى)
182
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى)
25 مقاله يكم كتاب كره و اسطوانه ارشميدس حاصل ضرب قطر كرده در دائره عظيمه آن برابر است با سطح محيط به آن كره ، و چون تسطر كره را در دائره عظيمه آن ضرب كنى مساحت سطح زمين بدست آيد و آن 11 / 4 20363636 فرسخ است . و قطر زمين را 5 / 2 3 برابر قطر ماه يافتند كه مىشود در حدود 747 فرسخ و محيط دائره عظيمه ماه مىشود 2 / 1 2341 فرسخ تقريباً و مساحت همه سطح كره ماه مىشود 1743843 فرسخ و قطر جرم خورشيد 2 / 1 5 قطر زمين است زيرا قطر خورشيد را برابر 5 / 4 18 نسبت به 5 / 2 3 يافتند و خارج قسمت آن 2 / 1 5 است و اندازه قطر خورشيد 2 / 1 2 - 14000 فرسخ است و محيط دائره عظيمه جرم خورشيد مىشود 44000 فرسخ تقريبى نزديك بحقيقت . و بنا بر اين مساحت جرم خورشيد مىشود 616000000 ، و جمع مساحت سطح خورشيد و ماه مىشود 617743845 فرسخ و بر حسب آنچه از رصد خود يافتهاند حد وسط دورى زمين تا خورشيد 1037381 تقريباً و خورشيد 8 / 1 4 / 1 - 136 برابر زمين است ، و 6644 ماه و زمين 4 / 1 39 برابر ماه است . و قطب فلك تحصيل و تحقيق از دانشمندان مشهور جمهور ، در طبيعيّات كتاب « درّة التاج » گفته : حكيم فاضل مؤيد الدين عروضى در اين مسأله يك تحقيق بىسابقهاى نموده و بنقل از او جرم خورشيد 167 برابر زمين است و جرم زمين 40 برابر جرم ماه است ، سپس اين رصدگران آمارگر ، بعدا بعد هر كوكبى را بعد اقرب كوكبى دانند كه بالاى او است و لازم آيد كه بعد محدب هر فلك بعد مقعر فلكى باشد كه بالاى آنست . ولى در حساب ابعاد نيم قطر كواكب و كلفتى جوزهر ماه و باقيمانده متمم عطارد را در ميان اقرب ابعاد و مقعر فلكش به حساب نياورند ، زيرا مقصود اصلى آنها همان آگاهى از بزرگى اين اجرام شريفه است بطور خلاصه ، تا قدرت نهائى